Hemelsleutel

Herkomst en uiterlijk

De hoge sedums die we in borders gebruiken, heten botanisch tegenwoordig Hylotelephium, maar in tuincentra staan ze nog bijna altijd als Sedum. De bekende hemelsleutel (Hylotelephium spectabile) komt uit China en Korea; ook de inheemse hemelsleutel (Hylotelephium telephium) groeit in Nederland en België in het wild. Daarnaast zijn er de lage, kruipende sedums, zoals muurpeper, die je op daken en tussen stenen ziet.

De hoge soorten vormen een pol van 40 tot 60 centimeter met dik, vlezig, grijsgroen tot purper blad. Vanaf augustus verschijnen platte schermen vol stervormige bloempjes in roze, rood of wit, die na de bloei roestbruin verkleuren.

Wat sedum zo bijzonder maakt, is dat de plant het hele jaar iets te bieden heeft. In april verschijnen de blauwgroene rozetjes als kleine kooltjes boven de grond, in juni staan er stevige bladpollen en in de nazomer de bloei. Ook in de winter blijven de bruine schermen staan, wat structuur geeft in een verder lege border.

Standplaats en grond

Volle zon is het devies. In de schaduw worden de stengels slap en vallen de planten uit elkaar. Sedum is een vetplant en slaat water op in blad en stengels; hij gedijt daarom op schrale, goed doorlatende grond. Zandgrond en lichte leem zijn ideaal.

Te rijke, vochtige grond is het grootste risico: de plant groeit dan te weelderig, valt open en kan in natte winters gaan rotten. Op zware klei meng je grof zand of fijn grind door de bovenlaag. In een pot op een zonnig balkon doet sedum het uitstekend, mits er een afvoergat is.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant in het voorjaar (maart tot mei) of vroeg in de herfst (september). Potplanten kunnen eigenlijk het hele groeiseizoen, als je ze de eerste weken water geeft. Zet de plant op dezelfde diepte als in de pot en druk de grond goed aan.

Plantafstand: reken op 5 tot 7 planten per vierkante meter, ongeveer 40 centimeter uit elkaar. In een grote border plant je ze in groepjes van drie of vijf, zodat de bloemschermen een duidelijke kleurvlek vormen. Lage kruipende sedums plant je dichter, zo'n 12 per vierkante meter.

Water en bemesting

In de volle grond heeft een ingegroeide sedum geen extra water nodig, ook niet in een droge zomer. Alleen direct na het planten geef je een paar weken water. In een pot geef je water als de grond helemaal droog is, in de zomer ongeveer eens per week.

Bemesten is overbodig en zelfs schadelijk. Mest geeft lange, slappe stengels die bij de eerste regenbui uit elkaar vallen. Wie al rijke grond heeft, kan de plant juist iets schraler houden door geen compost te geven.

Snoeien en onderhoud

Laat de uitgebloeide schermen in de herfst staan. Ze zijn mooi met rijp erop, bieden onderdak aan insecten en beschermen het hart van de plant. Vogels zoals putters pikken soms in de zaaddozen. Knip ze pas in februari of maart af, net boven de nieuwe rozetjes die dan al zichtbaar zijn.

Valt je sedum steeds open? Pas dan de Chelsea chop toe: knip eind mei alle stengels met een derde tot de helft in. De plant wordt compacter en steviger en bloeit een paar weken later. Om de drie à vier jaar scheur je de pol in het voorjaar en plant je de jonge buitendelen opnieuw.

Soorten en cultivars

• 'Herbstfreude' ('Autumn Joy'): de klassieker, roze bloei die naar roestrood verkleurt.
• 'Matrona': grijsgroen blad met rode randen en lichtroze schermen, zeer stevig.
• 'Purple Emperor': donkerpurper blad, compact, prachtig contrast.
• 'Stardust': witte bloei voor een lichte border.
• 'Brilliant': helder roze, een van de beste bijenplanten.
• Sedum acre (muurpeper) en Sedum album: lage soorten voor groendaken, muren en voegen.

Problemen en ziektes

Plant valt open in het midden: te rijke grond, te veel schaduw of te oude pol. Scheuren of de Chelsea chop lost het op. Rottende stengelvoet: te natte grond, vooral in de winter. Verbeter de drainage. Aangevreten blad: slakken in het voorjaar, of de larven van de taxuskever die ook aan de wortels knagen. Vlekken en geel blad: soms een schimmel bij aanhoudend nat weer; knip aangetaste delen weg.

Goed nieuws voor huisdiereigenaren: sedum geldt als niet giftig voor katten en honden. Een hapje kan hooguit een licht onrustige maag geven.

Combineren in de tuin

Sedum is onmisbaar in een droogtebestendige border en in de prairietuin. Combineer met siergrassen als pennisetum en calamagrostis, en met laatbloeiers als echinacea, kattenkruid en asters. Vooraan in de border staat het mooi naast lavendel, die eerder bloeit. Wie de tuin voor insecten wil inrichten, vindt meer combinaties in onze gids voor een bijen- en vlindertuin.

Hemelsleutel door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Te vaak water geven. De meest voorkomende doodsoorzaak. Hemelsleutel slaat vocht op en wortels gaan rotten in natte grond. Giet pas als de grond echt droog is en laat nooit water in de schotel staan.
• Een te donkere plek. Te weinig licht geeft lange, slappe groei en weinig bloei of kleur. Kies de zonnigste plek die je hebt.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je hemelsleutel het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde hemelsleutel heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie vaste planten vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.