Toverhazelaar

Herkomst en uiterlijk

Toverhazelaars komen uit Noord-Amerika (Hamamelis virginiana en vernalis) en Oost-Azië (Hamamelis mollis uit China en Hamamelis japonica uit Japan). De meeste tuinplanten zijn hybriden van de Aziatische soorten: Hamamelis x intermedia. Ondanks de naam is hij geen familie van de hazelaar; alleen het blad lijkt erop.

Het is een bladverliezende struik met een brede, vaasvormige groei, die in tien tot twintig jaar 3 à 4 meter hoog en breed wordt. Van december tot maart verschijnen de bloemen: vier lintvormige, gekrulde kroonbladen per bloem, die bij strenge vorst oprollen en bij zachter weer weer uitvouwen. Zo kunnen ze weken bloeien, zelfs door een sneeuwbui heen. In de herfst kleurt het blad geel, oranje of vuurrood.

Standplaats en grond

Een toverhazelaar groeit in zon en halfschaduw. In de volle zon bloeit hij het rijkst, maar het blad kan in hete zomers verbranden als de grond droog is. Halfschaduw met ochtend- of avondzon is ideaal. Plant hem waar je hem in de winter vanuit huis ziet, of langs een pad, zodat je de geur opmerkt.

De grond moet humusrijk, vochthoudend en goed doorlatend zijn, het liefst neutraal tot licht zuur. Op zeer kalkrijke grond kan het blad gaan vergelen. Zware klei verbeter je met compost en bladaarde; arme zandgrond eveneens. Natte voeten en droge, schrale grond zijn allebei slecht voor deze trage groeier.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant in de herfst (oktober en november) of in het vroege voorjaar (maart). Een plant in pot kan ook in de winter worden gekocht en geplant als hij in bloei staat, zolang de grond niet bevroren is. Graaf een ruim plantgat, meng er compost of bladaarde door, en plant op dezelfde diepte als in de pot. De meeste planten zijn geënt; houd de entplaats boven de grond.

Plantafstand: geef hem rondom minstens 2 meter ruimte, zodat de vaasvorm tot zijn recht komt. Een toverhazelaar is een solitaire struik, geen haag- of vulplant. Voor een kleine tuin of een pot kies je een compacte cultivar.

Water en bemesting

Toverhazelaars houden niet van droogte. Geef de eerste twee jaar in droge periodes wekelijks een flinke gieter. Ook ingegroeide planten hebben in een droge zomer extra water nodig, anders verdorren de bladranden en worden er minder bloemknoppen aangelegd. Een mulchlaag van bladaarde of compost houdt de wortels koel en vochtig.

Bemest in het voorjaar met compost of een organische mest voor heesters. Overbemesten is niet nodig; de plant groeit van nature langzaam, 20 tot 30 centimeter per jaar.

Snoeien en onderhoud

Snoeien is zelden nodig en kan de vorm zelfs bederven. Verwijder alleen dode, beschadigde of kruisende takken, direct na de bloei, in maart of april. Toverhazelaars lopen moeilijk uit op oud hout, dus vermijd zware snoei.

Let op wilde scheuten uit de onderstam. Veel cultivars zijn geënt op Hamamelis virginiana, die opschiet met afwijkend blad en in de herfst bloeit. Verwijder die scheuten zo laag mogelijk, liefst door ze af te scheuren, anders neemt de onderstam het over. Verplant een toverhazelaar liever niet: hij heeft er moeite mee en kan jaren nodig hebben om te herstellen.

Soorten en cultivars

• 'Arnold Promise': heldergeel, sterke geur, betrouwbaar, laat in de winter.
• 'Pallida': lichtgeel, zeer rijke bloei en sterk geurend, een van de beste.
• 'Jelena': koperoranje bloemen, oranjerode herfstkleur.
• 'Diane': dieprood, minder geur, prachtige rode herfstkleur.
• 'Aphrodite': grote oranje bloemen.
• 'Wisley Supreme': lichtgeel, compact.
• Hamamelis virginiana: bloeit al in oktober en november, de plant achter de bekende hamamelis-huidverzorging.

Problemen en ziektes

Weinig bloei: jonge planten, te diepe schaduw of droogte in de zomer, wanneer de knoppen worden aangelegd. Bruine, verdorde bladranden in de zomer: droogte of verbranding in de volle zon. Bladeren blijven in de winter hangen: kan na een droge zomer gebeuren, en verbergt de bloei; pluk het oude blad eventueel weg. Scheuten met ander blad: onderstam, verwijderen. Gele bladeren met groene nerven: chlorose op kalkrijke grond; geef zure bladaarde.

Verder is de toverhazelaar opvallend vrij van ziektes en plagen. Hij staat niet bekend als giftig voor katten en honden en geldt als veilig voor huisdieren.

Combineren in de tuin

Plant een toverhazelaar met een donkere, groenblijvende achtergrond, zoals taxus of Ilex crenata, zodat de bloemen oplichten. Aan de voet staan winterbloeiers als helleborus, sneeuwklokjes en krokussen. Combineer met een winterbloeiende viburnum voor een geurende winterhoek. Meer schaduwvriendelijke combinaties vind je in een schaduwtuin inrichten.

Toverhazelaar door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Felle middagzon. Directe middagzon (zeker achter glas) geeft bruine, verbrande vlekken op het blad. Ochtend- of avondzon is meestal geen probleem.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je toverhazelaar het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde toverhazelaar heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie struiken & heesters vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.