Ooievaarsbek

Herkomst en uiterlijk

Ooievaarsbekken (geslacht Geranium) komen voor in gematigde streken over de hele wereld; in Nederland en België groeien wilde soorten als de beemdooievaarsbek, het robertskruid en de bosooievaarsbek. De naam verwijst naar de lange, snavelvormige zaaddoos. De bekende potgeranium op balkons is botanisch een Pelargonium, een Zuid-Afrikaanse plant die niet winterhard is.

De meeste tuingeraniums vormen pollen of kussens van 20 tot 60 centimeter hoog met handvormig ingesneden blad. De schotelvormige bloemen hebben vijf kroonblaadjes en verschijnen in blauw, violet, roze, magenta en wit, vaak met donkere adertjes. Veel soorten hebben ook mooie herfstkleuren, en sommige, zoals Geranium macrorrhizum, ruiken aromatisch als je het blad aanraakt.

Standplaats en grond

Dat hangt van de soort af, en dat maakt ooievaarsbek zo veelzijdig. Zon tot halfschaduw: 'Rozanne', G. x magnificum, G. himalayense en G. sanguineum. Halfschaduw tot schaduw: G. phaeum (donkere ooievaarsbek) en G. nodosum. Droge schaduw onder bomen: G. macrorrhizum, een van de weinige planten die daar echt goed groeit. Ideeën voor zo'n plek staan in een schaduwtuin inrichten.

De grond hoeft niet bijzonder te zijn: gewone, matig voedzame tuingrond van zand tot klei is prima, zolang hij niet langdurig nat staat. Op schrale, droge grond kies je G. sanguineum of macrorrhizum; op vochtigere grond groeien de grote soorten het mooist.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Potplanten kun je van maart tot november planten, bij voorkeur in het voorjaar of de vroege herfst. Graaf een gat dubbel zo breed als de pot, maak de grond los, zet de plant op dezelfde hoogte en druk aan. Giet goed en houd de grond de eerste weken vochtig.

Plantafstand: compacte soorten zoals G. sanguineum en G. cantabrigiense op 30 centimeter (9 à 11 per m²); middelgrote zoals G. macrorrhizum en x magnificum op 40 centimeter (6 à 7 per m²); breed uitgroeiende zoals 'Rozanne' op 50 à 60 centimeter (3 à 4 per m²). Als bodembedekker plant je iets dichter, zodat de grond binnen een jaar dicht is.

Water en bemesting

Gevestigde planten hebben zelden extra water nodig, behalve tijdens lange droge periodes of in pot. Een slap hangende geranium herstelt meestal snel na een flinke gietbeurt. In de schaduw onder bomen helpt een laag bladcompost om vocht vast te houden.

Bemest in het voorjaar met wat compost of organische mest voor vaste planten. Meer is niet nodig; ooievaarsbekken op te rijke grond worden lang en vallen open.

Snoeien en onderhoud

De belangrijkste ingreep is terugknippen na de eerste bloei. Veel soorten, zoals G. x magnificum, G. himalayense en G. pratense, zien er in juli uitgezakt uit. Knip ze dan bijna tot de grond terug. Binnen enkele weken staat er een nieuwe, frisse bladpol en vaak volgt een tweede, kleinere bloei. 'Rozanne' bloeit van juni tot de vorst zonder knippen; hooguit kort je in augustus wat lange ranken in.

Knip in de herfst of het vroege voorjaar het oude blad weg; bij wintergroene soorten zoals G. macrorrhizum hoeft dat niet. Om de paar jaar kun je pollen in het voorjaar scheuren om ze te verjongen of te vermeerderen.

Soorten en cultivars

• 'Rozanne': violetblauw met wit hart, bloeit van juni tot november; meervoudig uitgeroepen tot beste vaste plant.
• G. macrorrhizum ('Ingwersen's Variety', 'Bevan's Variety'): roze, aromatisch, wintergroen, de beste bodembedekker voor droge schaduw.
• G. x magnificum: diep violetblauw, overdadig in juni.
• G. sanguineum (bloedooievaarsbek): laag, magenta of wit, voor zon en droogte.
• G. phaeum: donker purperbruin, voor schaduw.
• G. x cantabrigiense 'Biokovo': lage, wit-roze tapijtvormer.
• G. pratense (beemdooievaarsbek): inheems, blauw, ideaal in een natuurlijke tuin.

Problemen en ziektes

Uitgezakte, slordige pol in de zomer: normaal na de eerste bloei; terugknippen. Witte waas op blad: meeldauw, vooral bij droogte; knip terug en geef water. Bruine vlekjes of roestpuistjes: roest, verwijder aangetaste bladeren. Weggevreten jong blad: slakken, vooral bij jonge planten in het voorjaar. Over het algemeen is ooievaarsbek een van de gezondste vaste planten die er bestaan.

Combineren in de tuin

Ooievaarsbek is de ideale voetbedekker. Hij verbergt de kale voet van rozen en vult de ruimte tussen pioenrozen en hogere vaste planten. In de schaduw combineer je G. macrorrhizum of phaeum met hosta, varens en helleborus. Een paar planten 'Rozanne' tussen siergrassen geeft de hele zomer kleur.

Omdat ooievaarsbek zo goed kruipt en vult, is hij ook een uitstekende vervanger van gazon op plekken waar gras niet wil groeien, zoals een smalle strook langs de schuur of een talud. Ook in grote potten en plantenbakken op het balkon doet 'Rozanne' het goed: laat de ranken over de rand hangen en geef in de zomer regelmatig water. Bijen en zweefvliegen bezoeken de open bloemen de hele zomer.

Ooievaarsbek door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Felle middagzon. Directe middagzon (zeker achter glas) geeft bruine, verbrande vlekken op het blad. Ochtend- of avondzon is meestal geen probleem.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je ooievaarsbek het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde ooievaarsbek heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie vaste planten vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.