Rhododendron

Herkomst en uiterlijk

Het geslacht Rhododendron telt meer dan duizend soorten, van kleine bergplanten tot bomen, vooral uit de Himalaya, China en Japan. De grote, groenblijvende tuinrhododendrons zijn meestal kruisingen van Rhododendron catawbiense en ponticum. Ook azalea's behoren tot hetzelfde geslacht: de Japanse azalea is groenblijvend en compact, de Gentse of bladverliezende azalea verliest zijn blad en geurt vaak heerlijk.

Rhododendrons hebben leerachtig, donkergroen blad en bloemen in grote trossen aan de toppen van de takken, van april tot juni afhankelijk van de cultivar. De bloemknoppen voor volgend jaar zijn in de winter al goed zichtbaar als dikke, ronde knoppen boven het blad. Ze vormen een ondiep, fijn wortelgestel dat dicht onder het oppervlak ligt.

Standplaats en grond

Rhododendrons groeien van nature in de schaduw van bomen. Ze voelen zich het best in lichte halfschaduw, beschut tegen felle middagzon en koude, schrale oostenwind. Compacte en kleinbladige soorten verdragen meer zon dan de grote soorten met groot blad. Onder hoge naaldbomen of eiken staan ze vaak prachtig.

De grond is cruciaal: zuur (pH 4,5 tot 5,5), humusrijk, luchtig en vochthoudend. Op zandgrond in de Kempen, Drenthe of de Veluwe groeien ze vaak vanzelf goed. Op klei of kalkrijke grond, zoals in veel polders en in Zuid-Limburg, worden de bladeren geel en kwijnt de plant weg. Daar graaf je een ruim plantgat en vul je het met rhododendrongrond, of plant je in een verhoogd bed of een grote pot. Een alternatief zijn INKARHO-rhododendrons: geënt op een kalktolerante onderstam.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant rhododendrons in het voorjaar (maart–mei) of de vroege herfst (september–oktober). Zet de kluit eerst in een emmer water tot er geen luchtbellen meer opstijgen. Graaf een gat van minstens twee keer de breedte van de kluit en 40 centimeter diep en vul het met een mengsel van rhododendrongrond, bladaarde en wat van de oorspronkelijke grond als die zuur is.

Plant ondiep: de bovenkant van de kluit moet net boven het maaiveld uitsteken. Te diep planten verstikt de oppervlakkige wortels. Druk aan, giet flink en mulch met een laag dennenschors, bladcompost of naaldstrooisel. Plantafstand: grote rhododendrons op 1,5 à 2 meter, compacte soorten zoals Yakushimanum-hybriden op 80 centimeter tot een meter, Japanse azalea's op 50 à 60 centimeter.

Water en bemesting

Door de ondiepe wortels is een rhododendron gevoelig voor droogte. Geef in droge periodes, ook in de nazomer wanneer de bloemknoppen zich vormen, wekelijks een flinke hoeveelheid water. Gebruik bij voorkeur regenwater: hard kraanwater bevat kalk en verhoogt de pH van de grond. Een mulchlaag houdt de grond vochtig en koel.

Bemest in maart en eventueel in mei, direct na de bloei, met een speciale rhododendron- of azaleamest. Gewone tuinmest of kalk is uit den boze. Bemest na juni niet meer, zodat de nieuwe groei voor de winter kan afrijpen.

Snoeien en onderhoud

Rhododendrons hoeven nauwelijks gesnoeid te worden. Breek na de bloei de uitgebloeide trossen voorzichtig uit met je duim en wijsvinger, zonder de jonge knoppen eronder te beschadigen. De plant stopt dan geen energie in zaadvorming en zet meer bloemknoppen voor volgend jaar.

Wil je de struik compacter maken, snoei dan direct na de bloei. Oude, kale rhododendrons kun je verjongen door ze in maart of april terug te zetten tot 30 à 50 centimeter boven de grond; de meeste soorten lopen uit oud hout weer uit, al verlies je een of twee jaar bloei. Harken onder de struik is niet nodig; schoffelen beschadigt de oppervlakkige wortels.

Soorten en cultivars

• 'Cunningham's White': wit met een gele vlek, ijzersterk en wat kalktoleranter.
• 'Nova Zembla': rood, zeer winterhard, een klassieker.
• 'Catawbiense Grandiflorum': lila, sterk, ook geschikt voor hagen.
• Yakushimanum-hybriden ('Percy Wiseman', 'Golden Torch'): compact, met viltig blad, ideaal voor kleine tuinen en potten.
• Japanse azalea's ('Geisha Orange', 'Diamant'-reeks): laag, groenblijvend, uitbundig.
• Gentse azalea's (Rhododendron luteum): bladverliezend, geel en heerlijk geurend, met prachtige herfstkleur.

Problemen en ziektes

Gele bladeren met groene nerven: chlorose door kalkrijke grond of hard water; geef ijzerchelaat, zure mest en regenwater. Halvemaanvormige inkepingen aan de bladrand: taxuskever; de larven vreten aan de wortels. Bestrijd met aaltjes in het voorjaar of de nazomer. Bruine, zwarte bloemknoppen in de winter: knopsterfte, verspreid door de rhododendroncicade; verwijder aangetaste knoppen. Opgerolde, hangende bladeren in de winter: een normale reactie op vorst. Bruine bladranden: droogte of zonnebrand. Witte vlekjes onder het blad: netwants, vooral op zonnige plekken.

Combineren in de tuin

Rhododendrons voelen zich thuis in een bostuin. Combineer ze met andere zuurminnende planten zoals skimmia, pieris en Japanse esdoorn. Aan de voet staan hosta, varens en helleborus, die dezelfde humusrijke grond en halfschaduw waarderen. Voorjaarsbollen zoals sneeuwklokjes en bosanemonen vullen het vroege seizoen. Meer schaduwrijke combinaties vind je in een schaduwtuin inrichten.

Rhododendron door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Felle middagzon. Directe middagzon (zeker achter glas) geeft bruine, verbrande vlekken op het blad. Ochtend- of avondzon is meestal geen probleem.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je rhododendron het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde rhododendron heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie struiken & heesters vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.