Rozemarijn

Herkomst en uiterlijk

Rozemarijn groeit van nature op droge, rotsachtige hellingen rond de Middellandse Zee, vaak dicht bij de kust; de Latijnse naam ros marinus betekent 'dauw van de zee'. Sinds 2017 rekenen botanici hem tot het geslacht Salvia, als Salvia rosmarinus, en daarmee is hij familie van de salvia in je border.

Het is een groenblijvende, houtige struik van 50 centimeter tot 1,5 meter hoog, met smalle, leerachtige naaldbladeren die bovenaan donkergroen en onderaan grijswit zijn. Van maart tot mei, en soms opnieuw in de herfst, verschijnen kleine lippenbloemen in lichtblauw, soms roze of wit. Er zijn rechtopgaande, struikvormige en kruipende vormen.

Standplaats en grond

Geef rozemarijn de zonnigste en warmste plek die je hebt: in de volle zon, beschut tegen koude oostenwind, het liefst tegen een zuidmuur of tussen stenen. Daar rijpt het hout goed af en overleeft de plant de winter beter.

De grond is cruciaal. Rozemarijn wil schrale, zeer goed doorlatende grond, gerust kalkrijk of zanderig. Natte voeten in de winter zijn dodelijk, vaker nog dan vorst. Op klei plant je in een verhoogd bed, een gemetselde bak of een grote pot met een mengsel van potgrond en een derde grof zand of grind. Rijke, vochtige moestuingrond is juist ongeschikt.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant in het voorjaar, van april tot juni, zodat de plant een volle zomer heeft om te wortelen voor de eerste winter. Herfstplantingen sneuvelen vaker. Zet de plant op dezelfde diepte als in de pot, of iets hoger op zware grond, en geef de eerste weken water.

Plantafstand: voor een losse struik reken je 50 tot 80 centimeter. Voor een lage, geurende haag langs een pad plant je 3 planten per strekkende meter. Kruipende rozemarijn op een muurtje of in een rotstuin zet je 40 centimeter uit elkaar. In een pot kies je minimaal 30 centimeter doorsnede, met een afvoergat en zonder schotel.

Water en bemesting

Ingegroeide rozemarijn in de volle grond heeft nauwelijks water nodig; hij is gemaakt voor droge zomers. Alleen het eerste jaar en tijdens langdurige hitte geef je af en toe een gieter. In een pot geef je water als de bovenste paar centimeter grond droog is, in de zomer ongeveer twee keer per week. In de winter houd je potgrond juist bijna droog.

Bemesten is overbodig in de tuin. Te rijke grond geeft slappe groei, minder aroma en meer kans op vorstschade. In een pot kun je in het voorjaar een keer een lage dosis organische kruidenmest geven.

Snoeien en onderhoud

Oogsten is ook snoeien: knip regelmatig toppen van 5 tot 10 centimeter, het hele jaar door, maar matig in de winter. De echte vormsnoei doe je direct na de voorjaarsbloei, in mei of juni. Knip dan de plant ongeveer een derde terug, en knip nooit in het kale, oude hout: daaruit loopt rozemarijn slecht of niet meer uit.

Bescherm jonge planten en potten bij strenge vorst onder -8 °C met een vliesdoek, en zet potten tegen de gevel of tijdelijk in een koude, lichte schuur. Wind en natheid zijn erger dan droge vorst. Stekken is eenvoudig: neem in de zomer kopstekken van 10 centimeter en laat ze wortelen in een zanderig mengsel.

Soorten en cultivars

• 'Arp': een van de winterhardste rassen, tot ca. -15 °C, rechtopgaand.
• 'Blue Winter': goed winterhard, mooie blauwe bloei.
• 'Miss Jessopp's Upright': strak rechtop, ideaal voor een lage haag.
• 'Prostratus'-groep: kruipend, hangt mooi over muurtjes, minder winterhard.
• 'Majorca Pink': lichtroze bloemen.
• 'Tuscan Blue': breed blad, sterk aroma voor de keuken, iets vorstgevoelig.

Problemen en ziektes

Bruin wordende naalden die afvallen: meestal wortelrot door natte grond, soms uitdroging in een pot. Plant na de winter dood: natte grond of een te gevoelig ras; kies 'Arp' en verbeter de drainage. Kale, houtige onderkant: nooit gesnoeid; begin jong met regelmatig toppen. Groen-paarse glanzende kevertjes: de rozemarijnkever, die op rozemarijn, lavendel en tijm vreet; schud ze in het najaar en voorjaar boven een krant uit de plant. Witte schuimklodders: spuugbeestjes, onschuldig.

Rozemarijn is niet giftig voor katten en honden. Grote hoeveelheden kunnen een gevoelige maag van streek maken, maar een snuffelende hond loopt geen gevaar.

Combineren in de tuin

Rozemarijn hoort in een mediterrane hoek, samen met lavendel, tijm, salie en een olijfboom. In een kruidentuin of bij de moestuin staat hij dicht bij de keukendeur, zodat je even een takje kunt plukken. Voor de bijen combineer je hem met andere vroege bloeiers als krokussen. Wie een kruidenbak op het balkon of naast de groentebedden wil maken, vindt praktische tips in moestuin beginnen.

Rozemarijn door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Te vaak water geven. De meest voorkomende doodsoorzaak. Rozemarijn slaat vocht op en wortels gaan rotten in natte grond. Giet pas als de grond echt droog is en laat nooit water in de schotel staan.
• Een te donkere plek. Te weinig licht geeft lange, slappe groei en weinig bloei of kleur. Kies de zonnigste plek die je hebt.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je rozemarijn het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde rozemarijn heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie struiken & heesters vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.