Appelboom

Herkomst en uiterlijk

De gecultiveerde appel stamt grotendeels af van de wilde appel Malus sieversii uit de bergen van Kazachstan, met inkruising van de Europese wilde appel. Al eeuwen is appel het belangrijkste fruit in de Lage Landen, met een rijke traditie van hoogstamboomgaarden in de Betuwe, Limburg en Haspengouw.

Een appelboom bloeit in april en mei met witte bloemen die als knop roze zijn. De vruchten rijpen van augustus (vroege rassen) tot oktober (bewaarappels). Hoe groot de boom wordt, hangt vooral af van de onderstam: op M9 blijft hij 2 tot 3 meter, op M26 3 tot 4 meter en op een sterke zaailingonderstam groeit hij uit tot een hoogstam van 8 meter of meer.

Standplaats en grond

Plant een appelboom in de volle zon. Zon zorgt voor betere bloei, meer bestuiving door bijen, zoeter fruit en minder schimmelziekten, omdat het blad snel opdroogt. Vermijd lage, vochtige plekken waar koude lucht blijft hangen: daar bevriest de bloesem bij late nachtvorst.

Appels groeien op vrijwel elke grond, maar het beste op diepe, humusrijke leem of zavel met een pH tussen 6 en 7. Op arm zand meng je compost door de grond, op zware klei zorg je voor goede drainage. Langdurig natte voeten leiden tot wortelrot.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant van november tot maart, zolang het niet vriest. Wortelgoed (kale wortels) is goedkoper en slaat goed aan als je het in de herfst plant. Graaf een plantgat van 60 bij 60 centimeter, zet een stevige paal aan de windkant, en plant de boom zo dat de veredelingsplaats (de knobbel onderaan de stam) minstens 10 centimeter boven de grond blijft. Anders gaat de ent wortelen en verlies je het effect van de onderstam.

Plantafstand: zuilappels 60 centimeter, laagstammen op M9 2 à 3 meter, halfstammen 4 à 5 meter, hoogstammen 8 à 10 meter. Voor een leiboom of snoerboom langs een hek volstaat 1 à 1,5 meter tussen de bomen.

Water en bemesting

De eerste twee jaar is water geven cruciaal: in droge periodes twee keer per week 10 liter. Bomen op een zwakke onderstam zoals M9 hebben een ondiep wortelstelsel en blijven ook later gevoeliger voor droogte. In een pot geef je in de zomer bijna dagelijks water.

Bemest in maart met een laag goed verteerde compost of stalmest rond de stamvoet, niet tegen de stam aan. In een pot geef je van april tot juli maandelijks fruitboommest. Te veel stikstof geeft veel lange scheuten en minder vruchten.

Snoeien en onderhoud

De belangrijkste snoei is de wintersnoei, van december tot februari bij droog, vorstvrij weer. Verwijder dood, ziek en kruisend hout, houd het hart open zodat licht en lucht erin kunnen, en knip waterloten (verticale scheuten) weg. Vruchten groeien vooral aan kort, twee- tot driejarig hout met dikke knoppen.

In juni volgt de natuurlijke vruchtval. Daarna kun je zelf nog dunnen tot één of twee appels per tros: dat geeft grotere vruchten en voorkomt dat de boom om het jaar draagt. Zomersnoei eind juli remt de groei van sterke bomen.

Soorten en cultivars

De meeste appels zijn zelfsteriel: ze hebben een ander ras in de buurt nodig voor bestuiving. In stad en dorp staat er meestal een in de buurt, maar wie zeker wil zijn, plant twee rassen die tegelijk bloeien.

• 'Elstar': knapperig en zoetzuur, vatbaar voor schurft.
• 'Santana' en 'Topaz': schurftresistent, geschikt voor onbespoten tuinen.
• 'Goudreinette' en 'Notarisappel': oude Nederlandse en Belgische rassen, ideaal voor moes en taart.
• 'James Grieve': vroeg, sappig, goede bestuiver.
• 'Discovery': vroeg in augustus, rode blos.
• Zuilappels: smalle bomen voor pot en balkon.

Problemen en ziektes

Bruinzwarte vlekken op blad en vruchten: appelschurft, vooral in natte voorjaren; ruim afgevallen blad op en kies resistente rassen. Witte poederlaag op jonge scheuten: meeldauw; knip aangetaste toppen weg. Wormstekige appels: de rups van de fruitmot; hang feromoonvallen op en ruim afgevallen vruchten op. Ingezonken wonden op takken: vruchtboomkanker, vaak op natte grond; zaag terug tot gezond hout. Gekrulde bladeren met luis: groene of roze appelluis; oorwormen en lieveheersbeestjes doen veel werk.

Voor huisdieren: het vruchtvlees is onschuldig, maar pitten, blad en stengels bevatten cyanogene glycosiden. Ze gelden daarom als giftig voor katten en honden, al is er een flinke hoeveelheid nodig voor echte klachten.

Combineren in de tuin

Een appelboom is het hart van een eetbare tuin. Plant onder een hoogstam een strook bloeiende kruiden en vaste planten zoals bieslook, ooievaarsbek en goudsbloem, die bestuivers en nuttige insecten aantrekken. Een leiboom tegen een zuidmuur combineer je met rozemarijn en lavendel eronder. In een kleine tuin kan een zuilappel naast een vijgenboom op het terras staan. Kijk ook bij onze selectie fruitbomen voor een kleine tuin.

Appelboom door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Een te donkere plek. Te weinig licht geeft lange, slappe groei en weinig bloei of kleur. Kies de zonnigste plek die je hebt.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je appelboom het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde appelboom heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie bomen vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.