Beuk

Herkomst en uiterlijk

De gewone beuk (Fagus sylvatica) is inheems in grote delen van Europa, ook in Zuid-Limburg en de Belgische Ardennen en het Zoniënwoud. In het wild wordt hij 30 tot 40 meter hoog met een gladde, zilvergrijze stam. Het blad is ovaal met een licht golvende rand, in april zacht limoengroen en later donkergroen en glanzend.

Het bijzondere zit in de herfst. Bij jonge bomen en bij gesnoeide hagen blijft het verdorde, koperbruine blad de hele winter aan de takken zitten. Dat heet marcescentie. Daardoor geeft een beukenhaag ook in januari privacy, al is hij dan niet groen. Pas als de puntige, sigaarvormige knoppen in april uitlopen, valt het oude blad. Verwar de beuk niet met de haagbeuk (Carpinus betulus): die heeft gezaagd, geribbeld blad en verdraagt nattere grond.

Standplaats en grond

Beuk groeit in zon en halfschaduw, en verdraagt als haag zelfs vrij veel schaduw. Hij houdt van humusrijke, goed doorlatende grond: zand, leem en lichte klei zijn prima. Wat hij slecht verdraagt, zijn natte voeten. Op grond die in de winter wekenlang drassig blijft of waar het grondwater hoog staat, kwijnt een beuk weg. Kies daar liever voor haagbeuk.

Ook verdichte grond en ophogen rond de stam zijn funest; beukenwortels liggen ondiep en hebben zuurstof nodig. In een open, winderige polder doet hij het goed, al wordt jong blad bij late nachtvorst soms bruin. Dat groeit vanzelf weer bij.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant beuk in het bladloze seizoen, van half oktober tot eind maart, zolang het niet vriest. Dan zijn blote-wortelplanten verkrijgbaar: goedkoop en ze slaan goed aan. Planten met kluit of in pot kunnen het hele jaar, mits je in de zomer trouw water geeft.

Graaf een sleuf van ongeveer 40 centimeter breed en diep, maak de bodem los en meng wat compost door de uitgegraven grond. Zet de planten op dezelfde diepte als ze stonden, vul aan en trap de grond licht aan. Giet daarna flink, ook in de winter, zodat de grond rond de wortels sluit.

Voor een haag reken je met 4 à 5 planten per meter bij maat 60–80 of 80–100 cm. Wil je snel een dichte, brede haag, plant dan in een dubbele rij in zigzagverband met 6 à 7 planten per meter. Een vrijstaande beuk heeft minstens 15 meter ruimte nodig; een beukenhaag past daarentegen ook in een kleine stadstuin.

Water en bemesting

Het eerste jaar is cruciaal. Geef in droge periodes van april tot september één à twee keer per week een flinke gieter per strekkende meter, liefst met een druppelslang. Een laag mulch van compost of gehakseld blad houdt de grond koel en vochtig. Na twee jaar redt een beuk zich op de meeste gronden zelf, al vraagt een haag op droog zand in hete zomers soms nog wat extra water.

Bemesten is nauwelijks nodig. Een laag compost of wat gedroogde koemestkorrels in maart is genoeg. Te veel stikstof geeft slappe, lange scheuten die gevoeliger zijn voor luis.

Snoeien en onderhoud

Een beukenhaag knip je één keer per jaar, eind juni of begin juli, als de eerste groeischeut klaar is. Dan blijft de vorm het hele jaar strak. Wie een heel strakke haag wil, knipt een tweede keer in augustus; dan blijft er ook meer winterblad hangen. Let wel op broedende vogels: tussen half maart en half juli controleer je de haag eerst op nesten.

Knip de haag iets taps toe, onderaan breder dan bovenaan. Zo krijgen ook de onderste takken licht en wordt de haag niet kaal aan de voet. Jonge hagen knip je in het eerste voorjaar al met een derde terug, ook al lijkt dat zonde; dat zorgt voor vertakking vanaf de grond. Meer over de keuze tussen haagsoorten lees je in welke haag past bij jouw tuin.

Soorten en cultivars

• Fagus sylvatica: de groene soort, het voordeligst en het meest gebruikt voor hagen.
• Fagus sylvatica 'Atropunicea' (rode beuk): donker purperrood blad. Mooi als haag, of gemengd met groen tot een tapijthaag.
• 'Dawyck': smalle zuilvorm, ideaal als boom in een kleine tuin. Ook in goud ('Dawyck Gold') en paars ('Dawyck Purple').
• 'Purpurea Pendula': kleine treurbeuk met paarse, hangende takken.
• 'Asplenifolia': varenbeuk met diep ingesneden blad, een echte parkboom.

Problemen en ziektes

Witte pluizige plekjes onder het blad: beukenwolluis (Phyllaphis fagi). Ziet er heftig uit maar is zelden schadelijk; lieveheersbeestjes en sluipwespen ruimen het op. Spuit de haag hooguit af met een harde waterstraal. Bruin, verschrompeld jong blad in mei: late nachtvorst of zonnebrand na een koude periode. De beuk loopt opnieuw uit. Kale plekken onderaan: te smal aan de voet geknipt of te veel schaduw van een buurhaag. Afstervende takken en schorsscheuren: vaak droogtestress of verdichte grond. Zwammen op de stam van een oude boom zijn een signaal om een boomverzorger te laten kijken.

Combineren in de tuin

Een beukenhaag is een rustige, groene achtergrond die vaste planten laat stralen. Zet er een border voor met ooievaarsbek, salvia en siergrassen; laat wel een strook van een halve meter vrij om te kunnen knippen. Voor een groenblijvend contrast combineer je beuk met bollen van taxus. In de winter is het koperbruine blad prachtig naast de bloemen van helleborus en vroege bollen.

Beuk door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Felle middagzon. Directe middagzon (zeker achter glas) geeft bruine, verbrande vlekken op het blad. Ochtend- of avondzon is meestal geen probleem.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je beuk het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde beuk heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie haagplanten vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.