Kaapse lelie

Herkomst en uiterlijk

Agapanthus komt uit Zuid-Afrika, van de Kaap tot de Drakensbergen. Dat verklaart de grote verschillen in winterhardheid. De groenblijvende soorten (Agapanthus africanus, praecox) komen uit de zachte kuststreek en kunnen geen strenge vorst hebben. De bladverliezende soorten (Agapanthus campanulatus, inapertus en veel moderne hybriden) komen uit de bergen en zijn bij ons winterhard in de volle grond.

De plant vormt een pol van riemvormige, glanzende bladeren uit vlezige wortels. In de zomer verschijnen stelen van 40 tot 120 centimeter met een scherm van tientallen klokvormige bloemen in diepblauw, lichtblauw, paars of wit. Na de bloei volgen decoratieve zaaddozen.

Standplaats en grond

Volle zon is noodzakelijk voor een goede bloei. Minstens zes uur directe zon per dag; een plek tegen een zuidmuur of op een zonnig terras is ideaal. In de schaduw maakt Agapanthus vooral blad.

De grond moet goed doorlatend zijn, vooral in de winter. In de border meng je grof zand en compost door zware grond en plant je iets hoger. In een pot gebruik je een mengsel van potgrond met een kwart grof zand of fijne kleikorrels. Natte voeten in de winter is de belangrijkste oorzaak van uitval bij bladverliezende soorten in de volle grond.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant in het voorjaar, van april tot juni, als de nachtvorst voorbij is. Zet de plant zo diep dat de wortelhals net onder de grond zit, niet dieper. In de border houd je 40 tot 50 centimeter afstand, ongeveer 4 à 5 planten per vierkante meter. Plant in groepjes van drie voor een vol effect.

Voor een pot geldt: klein houden. Agapanthus bloeit het best als de wortels de pot volledig vullen. Kies een pot die maar een paar centimeter groter is dan de kluit, en verpot pas als de pot uit elkaar dreigt te barsten, meestal om de drie à vier jaar. Kies een stevige pot; het wortelgestel kan een dunne plastic of terracotta pot laten splijten.

Water en bemesting

Geef in het groeiseizoen, van mei tot september, regelmatig water. In een pot op een warme dag soms elke dag. Laat de grond tussen de beurten iets opdrogen. Vanaf oktober geef je veel minder water, en in de winter houd je potplanten bijna droog: groenblijvende soorten net genoeg om het blad niet te laten verschrompelen, bladverliezende soorten helemaal droog.

Bemest van april tot half augustus om de twee weken met een kalirijke mest, zoals mest voor bloeiende planten of tomatenmest. Stikstofrijke mest geeft veel blad en weinig bloei.

Snoeien en onderhoud

Knip na de bloei de uitgebloeide stelen laag af, tenzij je de zaaddozen mooi vindt of zelf wilt zaaien. Verwijder verdorde bladeren. Bladverliezende soorten in de volle grond bedek je in de herfst met een laag stro, blad of houtsnippers.

Overwintering: groenblijvende soorten in pot zet je vanaf de eerste nachtvorst in een lichte, koele ruimte van 2 tot 8 °C, zoals een onverwarmde serre of garage met raam. Bladverliezende potplanten kunnen in een donkere, vorstvrije schuur. In zachte winters en op een beschutte plek blijven potten met bladverliezende soorten soms buiten, maar bescherm de pot dan tegen bevriezing van de kluit.

Soorten en cultivars

• 'Northern Star': dieppaars-blauw, bladverliezend en goed winterhard.
• 'Navy Blue' ('Midnight Star'): donkerblauw, compact, winterhard.
• 'Polar Ice': wit, bladverliezend, goed voor de border.
• Agapanthus inapertus: hangende, buisvormige bloemen, zeer elegant.
• 'Black Magic': bijna zwarte knoppen, dieppaarse bloemen.
• Agapanthus africanus en praecox: groenblijvend, groot, alleen voor potten die vorstvrij overwinteren.
• Everpanthus-serie: compacte groenblijvende hybriden met een lange bloei.

Problemen en ziektes

Geen bloei: te weinig zon, te grote pot, te veel stikstof of te warm overwinterd (groenblijvende soorten hebben een koele winter nodig voor bloemaanleg). Slijmerige, rottende wortels: te nat, vooral in de winter. Gaatjes in het blad: slakken, vooral bij jonge scheuten in het voorjaar. Misvormde knoppen: de agapanthusgalmug, een relatief nieuwe plaag; verwijder en vernietig aangetaste knoppen. Bruine bladpunten: vorst of droogte.

Agapanthus is giftig voor katten en honden. Alle delen bevatten saponinen, die bij opname speekselen, braken en diarree kunnen veroorzaken. Ook het sap kan de huid irriteren.

Combineren in de tuin

In een zonnige border combineer je Agapanthus met siergrassen als pennisetum, met salvia en met echinacea. Blauw en geel werkt altijd, bijvoorbeeld naast crocosmia of rudbeckia. In potten op het terras past hij bij een olijfboom en lavendel. Meer ideeën lees je in onze gids over planten voor zon en droogte.

Kaapse lelie door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Een te donkere plek. Te weinig licht geeft lange, slappe groei en weinig bloei of kleur. Kies de zonnigste plek die je hebt.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je kaapse lelie het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde kaapse lelie heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie vaste planten vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.