Vijgenboom

Herkomst en uiterlijk

De vijg (Ficus carica) komt uit het oosten van het Middellandse Zeegebied en West-Azië, waar hij al duizenden jaren wordt gekweekt. Het is een familielid van de kamerplanten Ficus lyrata en rubberplant, maar wel de enige Ficus die bij ons buiten kan overleven.

In de tuin groeit de vijg uit tot een meerstammige struik of kleine boom van 3 tot 5 meter, even breed. Het blad is groot, ruw en drie- tot vijflobbig, en verschijnt pas laat in het voorjaar. Bloemen zie je niet: die zitten aan de binnenkant van de vrucht. De rassen die bij ons worden verkocht, zijn zelfbestuivend (parthenocarp) en hebben de vijgwesp niet nodig. Verbreek je een tak of blad, dan komt er wit melksap vrij.

Standplaats en grond

De belangrijkste factor is warmte. Kies de warmste plek van de tuin: tegen een muur of schutting op het zuiden of zuidwesten, beschut tegen koude oostenwind. Een stenen muur geeft overdag opgeslagen warmte af en helpt de vruchten te laten rijpen. In de stad, met zijn hogere temperaturen, gaat het vaak beter dan op het open platteland.

De grond moet goed doorlatend zijn, gerust wat schraal en kalkrijk. Zware, natte grond geeft wortelrot en vorstschade. Te rijke grond geeft bovendien enorm veel blad en weinig vruchten. Daarom beperken kwekers soms bewust de wortelruimte met tegels of een ingegraven bak.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

Plant een vijg in het voorjaar, van april tot juni, als er geen strenge vorst meer wordt verwacht. Zo heeft hij een heel seizoen om in te wortelen voor de eerste winter. Graaf een plantgat dat ruimer is dan de pot, meng er wat grof zand of grind door, en zet de plant op dezelfde diepte. Geef ruim water.

Plantafstand: houd minstens 2 à 3 meter vrij als hij vrij mag uitgroeien, of zet hem op 30 tot 50 centimeter van een muur als je hem als leivorm wilt opbinden. In een pot kies je een vorstbestendige kuip van minstens 50 liter. Een potvijg draagt vaak eerder vrucht, omdat de beperkte wortelruimte de groei afremt.

Water en bemesting

Een vijg in de volle grond heeft het eerste jaar regelmatig water nodig. Daarna is hij redelijk droogtetolerant, maar in de periode dat de vruchten zwellen (juli en augustus) zorgt water voor sappige vijgen. Te veel water bij het rijpen geeft gebarsten vruchten. In een pot geef je in de zomer bijna dagelijks water.

Bemesten met mate. Een schep compost in het voorjaar is genoeg. In een pot geef je van mei tot juli eens per maand kalirijke mest, zoals tomatenmest. Geef na begin augustus geen mest meer, zodat het hout voor de winter kan afrijpen.

Snoeien en onderhoud

Snoei in het voorjaar, eind maart of april, als de zwaarste vorst voorbij is. Verwijder bevroren takken tot op gezond hout, en haal kruisende en te dichte takken weg. Snoei in de zomer de toppen van nieuwe scheuten in na vijf of zes bladeren: dat stimuleert vruchtzetting voor volgend jaar.

Het lastigste is de winterbescherming. Jonge planten en potvijgen pak je bij strenge vorst in met jute of vliesdoek, en de voet bedek je met een dikke laag stro of bladeren. Een potvijg kan ook in een koude, vorstvrije schuur overwinteren. Draag handschoenen bij het snoeien: het melksap kan in combinatie met zonlicht huidirritatie veroorzaken.

Soorten en cultivars

Kies voor ons klimaat een ras dat op hout van het vorige jaar vrucht zet en vroeg rijpt.

• 'Brown Turkey': de bekendste, betrouwbaar en winterhard, bruinpaarse vijgen in augustus en september.
• 'Brunswick': zeer winterhard, grote groen-bruine vruchten.
• 'Ronde de Bordeaux': kleine donkere vijgen, rijpt vroeg, ideaal voor het noorden.
• 'Pastilière': compact, geschikt voor potten.
• 'Little Miss Figgy': dwergvijg voor balkon en terras.
• 'Rouge de Bordeaux': zeer smaakvol, maar heeft een warme plek nodig.

Problemen en ziektes

Vruchten vallen onrijp af: te weinig warmte of zon, of de plant heeft droog gestaan. Groene vijgen in de herfst: dit zijn de vruchten van volgend jaar in aanleg; in ons klimaat overleven alleen erwtgrote vruchtjes de winter, grotere vallen af. Takken bevroren: knip terug in april, een vijg loopt vaak weer uit vanuit de basis. Gele, vallende bladeren in de zomer: te nat of te droog. Schildluis of spint: vooral bij potvijgen die binnen overwinteren.

Vijgenblad en melksap zijn giftig voor katten en honden. Ze kunnen maag- en darmklachten en huidirritatie geven. Rijpe vijgen zijn in kleine hoeveelheden onschuldig voor honden, maar beter geen gewoonte.

Combineren in de tuin

Een vijg geeft een tuin direct een mediterraan karakter. Combineer met olijfboom, rozemarijn en lavendel op een zonnig grindterras. Tegen een muur staat hij mooi met een agapanthus in een pot ervoor. Wil je meer kuipplanten die de winter buiten aankunnen, lees dan onze gids over winterharde kuipplanten.

Vijgenboom door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Een te donkere plek. Te weinig licht geeft lange, slappe groei en weinig bloei of kleur. Kies de zonnigste plek die je hebt.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je vijgenboom het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde vijgenboom heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie bomen vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.