Pioenroos

Herkomst en uiterlijk

De meeste tuinpioenen stammen af van Paeonia lactiflora uit China, Mongolië en Siberië, waar ze al meer dan duizend jaar worden gekweekt. Daarnaast kennen we de boerenpioen (Paeonia officinalis) uit Zuid-Europa, die in oude boerentuinen al vroeg in mei dieprood bloeit.

Een kruidachtige pioen sterft in de herfst bovengronds af en loopt in maart weer uit met opvallende, wijnrode scheuten uit dikke, vlezige wortelstokken. De plant wordt 70 tot 100 centimeter hoog en even breed, met diep ingesneden, donkergroen blad dat na de bloei de hele zomer een mooie, volle pol vormt. In de herfst kleurt het blad vaak rood en brons. De bloemen zijn er in wit, crème, roze, koraal en rood, enkel, halfgevuld, met een anemoonhart of zwaar gevuld.

Standplaats en grond

Pioenrozen bloeien het rijkst in de volle zon, met minstens zes uur direct licht. In halfschaduw groeien ze wel, maar met minder bloemen. Kies een plek waar ze voor altijd kunnen blijven: pioenen houden niet van verplanten en hebben na een verhuizing soms jaren nodig om weer te bloeien.

De grond moet diep, voedzaam en goed doorlatend zijn. Leem en lichte klei zijn ideaal. Op zware, natte klei rotten de wortelstokken in de winter; verbeter de grond dan met compost en grof zand. Houd afstand van bomen en grote heesters, waarvan de wortels concurreren. Pioenen hebben juist een koude winter nodig om bloemknoppen aan te leggen; dat krijgen ze in Nederland en België ruim voldoende.

Planten (wanneer, hoe, plantafstand)

De beste planttijd voor wortelstokken (blote wortels) is september tot en met november. Potplanten kun je ook in het voorjaar planten.

Het belangrijkste: plant niet te diep. De roze ogen (knoppen) bovenop de wortelstok mogen maximaal 3 à 5 centimeter onder de grond komen, op zware grond nog iets minder. Te diep geplant is de belangrijkste reden waarom een pioen jarenlang alleen blad maakt. Graaf een ruim gat van 50 bij 50 centimeter, meng compost door de grond, zet de wortelstok met de ogen omhoog en vul aan. Druk aan en giet.

Geef elke plant ongeveer een vierkante meter ruimte, of plant ze 80 à 90 centimeter uit elkaar. Verwacht het eerste jaar nog weinig bloemen; vanaf het derde jaar komt de plant op stoom.

Water en bemesting

Eenmaal gevestigd zijn pioenen redelijk droogtebestendig dankzij hun dikke wortels. Geef in droge voorjaren, als de knoppen zwellen, wel extra water; dat komt de bloemgrootte ten goede. Giet op de grond en niet over het blad.

Bemest in maart, als de scheuten verschijnen, met een organische mest voor vaste planten of wat compost rond de plant, niet op de ogen. Vermijd veel stikstof: dat geeft weelderig blad, slappe stengels en minder bloemen. Een gift beendermeel of kalium na de bloei helpt de plant om knoppen voor volgend jaar aan te leggen.

Snoeien en onderhoud

Zet in april een plantensteun of ring over de plant, voordat hij groot is. Zware, gevulde bloemen knakken anders na de eerste regenbui. Knip uitgebloeide bloemen af tot boven een blad, zodat de plant geen energie in zaad steekt, maar laat het blad staan tot de herfst.

Knip in oktober of november het afgestorven blad tot net boven de grond weg en gooi het in de groenbak, niet op de composthoop, om botrytis te voorkomen. Mieren op de knoppen zijn geen probleem: ze komen af op de suikerhoudende nectar en doen geen kwaad.

Soorten en cultivars

• 'Sarah Bernhardt': zachtroze, zwaar gevuld en geurend, de bekendste snijbloem.
• 'Duchesse de Nemours': crèmewit, vroeg en heerlijk geurend.
• 'Karl Rosenfield': robijnrood en gevuld.
• 'Coral Charm': koraalroze, verkleurt naar abrikoos, stevige stelen.
• 'Bowl of Beauty': roze met een crème hart (Japanse vorm).
• Itoh-pioenen (intersectioneel), zoals 'Bartzella': kruising van struik- en kruidachtige pioen, lange bloei, stevige stelen.
• Boompioen (Paeonia suffruticosa): een houtige struik die bovengronds blijft en enorme bloemen geeft.

Problemen en ziektes

Geen bloemen: te diep geplant, te veel schaduw, recent verplant of te veel stikstof. Bruine, verdorde knoppen en zwarte stengelvoet: botrytis (pioenrozenziekte), vooral in natte voorjaren. Knip aangetaste delen weg en ruim in de herfst al het blad op. Knoppen die niet opengaan: droogte tijdens het zwellen, of late vorst. Witte waas op het blad in de nazomer: meeldauw, cosmetisch en geen reden tot zorg. Omgevallen stelen: geen steun of te veel schaduw.

Combineren in de tuin

Pioenen bloeien tegelijk met allium, irissen en de eerste rozen: een klassiek voorzomerbeeld. Zet laatbloeiers als salvia, asters en ooievaarsbek ernaast, zodat de border na de pioenbloei doorloopt; het pioenblad vormt dan een mooie, groene achtergrond. Hoe je zo'n border opbouwt, lees je in een border aanleggen met vaste planten.

Pioenroos door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Water geven op schema. Niet de kalender, maar de grond bepaalt wanneer je giet. Voel met je vinger: is de bovenlaag droog, dan is het tijd. In de winter is dat veel minder vaak dan in de zomer.
• Een te donkere plek. Te weinig licht geeft lange, slappe groei en weinig bloei of kleur. Kies de zonnigste plek die je hebt.
• Te weinig water na het planten. Het eerste jaar heeft een plant nog geen diep wortelstelsel. Geef bij droogte één à twee keer per week flink water in plaats van dagelijks een beetje.
• Op het verkeerde moment snoeien. Wie op het verkeerde moment snoeit, knipt de bloemknoppen weg of maakt de plant gevoelig voor vorst. Kijk in de gids hierboven wanneer je pioenroos het beste snoeit.

Kopen: waar let je op?

Een gezonde pioenroos heeft een stevige kluit of pot vol witte wortels, gaaf blad of naalden en geen kale of bruine plekken. Kijk naar de maat: een grotere plant geeft sneller resultaat, een kleinere plant is goedkoper, slaat makkelijker aan en is vaak binnen een paar jaar even groot. Plant zo snel mogelijk na ontvangst en geef het eerste jaar royaal water. In de categorie vaste planten vind je het actuele aanbod met prijzen en maten.