Haworthia

Herkomst en uiterlijk

Haworthia's komen uit Zuid-Afrika, vooral uit de Oost- en West-Kaap. Daar groeien ze laag tegen de grond, verscholen in de schaduw van struiken, grassen en rotsen. Die beschutte groeiplaats verklaart waarom ze binnen minder zon nodig hebben dan Echeveria's of cactussen. De bekendste kamerplant, de zebra-haworthia, heet botanisch tegenwoordig Haworthiopsis attenuata; vaak wordt hij nog verkocht als Haworthia fasciata, een verwante soort.

De plant vormt rozetjes van 5 tot 15 centimeter met stijve, puntige bladeren. Bij de zebra-haworthia zitten aan de buitenkant witte wratjes in dwarse banden. Andere soorten hebben juist doorschijnende bladtoppen, zogenaamde vensters, waardoor licht het blad binnenvalt. In de zomer verschijnen lange, dunne bloemstengels met kleine witte bloemetjes.

Licht en standplaats

Een Haworthia wil helder licht, maar hoeft niet de hele dag in de zon. Een vensterbank op het oosten of westen is ideaal; op het zuiden kan hij ook, maar dan het liefst achter een vitrage of iets van het glas af. Bij te veel zon kleuren de bladeren rood tot oranjebruin. Dat is een stressreactie, geen ziekte: op een iets schaduwrijkere plek wordt hij weer groen.

Op een noordvensterbank groeit hij ook, alleen langzamer en wat minder compact. Daarmee is hij een van de weinige vetplanten die in een gemiddeld appartement of op kantoor goed overleeft. In de winter mag hij koeler staan, tot ongeveer 10 °C.

Water geven en luchtvochtigheid

Geef water als de grond helemaal droog is en geef dan grondig, tot het onderuit loopt. In de zomer is eens per twee à drie weken genoeg, in de winter eens per maand of minder, zeker als hij koel staat. Haworthia's groeien vooral in het voorjaar en de herfst; midden in een hete zomer staan ze soms even stil en hebben ze ook minder water nodig.

Zorg dat er geen water in het hart van de rozet blijft staan. Luchtvochtigheid is geen aandachtspunt: droge kamerlucht is prima. Sproeien is niet nodig.

Grond, pot en voeding

Gebruik cactusgrond met extra bims, grof zand of lavagruis. Haworthia's hebben relatief dikke, witte wortels die snel rotten in natte grond. Een terracotta potje met afvoergat werkt het best. Omdat de rozetten laag blijven en zich zijdelings uitbreiden, is een brede, ondiepe pot mooier dan een hoge.

Voed in het voorjaar en de vroege herfst eens per maand met cactusvoeding op halve sterkte. In de winter en tijdens een hittegolf sla je het over.

Een laagje fijn grind of decoratieve kiezels bovenop de grond staat niet alleen netjes, maar houdt ook de bladvoet droog. Dat verkleint de kans op rot, zeker als je toch eens wat te veel water geeft. Kies wel kiezels zonder kalk of verf.

Verpotten en stekken

Verpot om de twee à drie jaar in het voorjaar of de vroege herfst. Bij het verpotten zie je vaak dat de plant rondom kindjes heeft gemaakt. Die kun je voorzichtig lostrekken of lossnijden, liefst met een paar eigen wortels. Laat ze een dag drogen en pot ze op in droge vetplantengrond. Geef na een week voor het eerst een beetje water.

Bladstekken lukt bij Haworthia's soms, maar is veel minder betrouwbaar dan bij Echeveria's. Kindjes zijn de makkelijkste route. Oude, uitgedroogde wortels van een verpotte plant mag je wegknippen: Haworthia's vervangen hun wortels van tijd tot tijd.

Soorten en cultivars

• Haworthiopsis attenuata: de zebra-haworthia met witte wratjes op beide bladzijden.
• Haworthiopsis fasciata: lijkt erop, maar de binnenkant van het blad is glad.
• Haworthia cooperi: kleine rozetjes met doorschijnende, druppelvormige bladeren.
• Haworthia retusa: driehoekige bladeren met grote vensters.
• Haworthia cymbiformis: bleekgroen, bootvormig blad.
• Haworthiopsis limifolia: brede bladeren met fijne ribbels, de feeëndans.

Problemen herkennen

Rood- of bruinkleurende bladeren: te veel directe zon. Zet hem iets uit het licht. Zachte, doorschijnende of bruine bladvoet: te veel water, wortelrot. Haal de plant uit de pot, verwijder rotte delen en laat indrogen. Uitgedroogde bladtoppen: lange tijd te droog, of oude bladeren die afsterven. Gerekte, open rozet: te weinig licht. Witte pluisjes tussen de bladeren: wolluis. Gebruik een fijn penseeltje met spiritus om tussen de stijve bladeren te komen.

Combineren en stylen

Haworthia's passen perfect in een vetplantenschaal met Echeveria en een jonge jadeplant. Zet de Haworthia dan aan de schaduwkant. Door hun strakke, grafische vorm komen ze ook goed tot hun recht in een klein betonnen of zwart keramisch potje op een bureau of in de boekenkast. Omdat ze klein blijven en niet giftig zijn, horen ze bij de beste kleine kamerplanten voor een huis met dieren. Ook naast een Sansevieria past de strakke stijl goed.

Haworthia door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Te vaak water geven. De meest voorkomende doodsoorzaak. Haworthia slaat vocht op en wortels gaan rotten in natte grond. Giet pas als de grond echt droog is en laat nooit water in de schotel staan.
• Felle middagzon. Directe middagzon (zeker achter glas) geeft bruine, verbrande vlekken op het blad. Ochtend- of avondzon is meestal geen probleem.
• Een te grote pot. Een veel te grote pot houdt lang water vast. Verpot hooguit één maat groter (2 tot 5 cm breder) en altijd in een pot met afvoergat of een binnenpot.

Kopen: waar let je op?

Kies bij het kopen van een haworthia een plant met stevig, gaaf blad, zonder bruine vlekken of plakkerige plekken, en kijk onder de bladeren en in de bladoksels of er geen ongedierte zit. Een grote plant geeft direct effect, maar een kleinere plant went sneller aan jouw huis en groeit vaak verrassend snel door. Bestel je online, pak de plant direct uit, geef een lichte plek zonder felle zon en verpot pas na twee tot vier weken. In de categorie vetplanten & cactussen vind je het actuele aanbod in verschillende maten.