Zwaardvaren

Herkomst en uiterlijk

Nephrolepis exaltata groeit in tropische en subtropische gebieden van Amerika, van Florida en het Caribisch gebied tot Brazilië. Daar staat hij op vochtige bosbodems, op rotsen en zelfs als epifyt op boomstammen. De bekendste kamervorm is de Bostonvaren ('Bostoniensis'), een mutatie die eind negentiende eeuw in de Verenigde Staten werd gevonden.

De bladeren (botanisch veren of fronds) worden 50 tot 90 centimeter lang en bestaan uit tientallen kleine blaadjes aan weerszijden van een centrale nerf. De plant vermeerdert zich via dunne, harige uitlopers (stolonen) waaruit nieuwe plantjes groeien. Als varen bloeit hij niet; aan de onderkant van oudere bladeren zie je soms bruine sporendoosjes. Dat zijn geen luizen.

Licht en standplaats

Een zwaardvaren wil veel licht zonder directe zon. Een plek vlak bij een raam op het noorden of een meter van een oost- of westraam is ideaal. In de volle zon verdroogt en verkleurt het blad snel; in een donkere hoek wordt de plant dun en vallen de blaadjes uit.

Vermijd plekken boven of naast een radiator en in de tocht. Een badkamer of keuken met daglicht doet het vaak uitstekend vanwege de vochtigere lucht. Zie ook onze tips voor kamerplanten in de badkamer. In de zomer mag hij buiten op een beschutte, schaduwrijke plek staan.

Water geven en luchtvochtigheid

Dit is de kern van een gezonde varen. De grond moet gelijkmatig vochtig blijven, zoals een uitgeknepen spons. Laat hem nooit helemaal uitdrogen: verdorde blaadjes herstellen niet. Tegelijk mag hij niet in een laag water staan. In de zomer geef je vaak twee keer per week water, in de winter iets minder. Het werkt goed om de pot eens per week tien minuten onder te dompelen en daarna goed te laten uitlekken.

De luchtvochtigheid moet hoog zijn, bij voorkeur 50 tot 70 procent. In de winter, als de verwarming aanstaat, is dat de grootste uitdaging. Een luchtbevochtiger, een schaal met water en hydrokorrels of planten bij elkaar zetten helpt. Gebruik bij voorkeur regenwater of kalkarm water; leidingwater met veel kalk geeft op den duur bruine puntjes.

Grond, pot en voeding

Kies humusrijke, luchtige potgrond met wat kokosvezel of turfvervanger en perliet. De wortels zijn fijn en verdragen geen verdichte, natte grond. Een plastic binnenpot houdt beter vocht vast dan terracotta, wat bij deze plant een voordeel is. Zorg wel voor een afvoergat.

Voed van april tot september eens per twee weken met groene-plantenvoeding op halve sterkte. Varens zijn gevoelig voor zoutophoping; spoel de pot eens per paar maanden goed door met zacht water.

Verpotten en stekken

Verpot in het voorjaar wanneer de wortels de pot vullen, meestal eens per één à twee jaar. Een grote varen kun je dan meteen delen: snijd de kluit met een scherp mes in twee of drie stukken met elk voldoende wortels en blad, en pot ze apart op.

Je kunt ook de uitlopers gebruiken. Leg een uitloper met een jong plantje op een potje met vochtige grond ernaast en zet hem vast met een ijzerdraadje. Na een paar weken heeft het plantje eigen wortels en knip je de verbinding door. Losse bladeren stekken werkt bij varens niet.

Soorten en cultivars

• 'Bostoniensis': de klassieke Bostonvaren met brede, overhangende veren.
• 'Green Lady': compacter, frisgroen en rond van vorm, populair in de handel.
• 'Fluffy Ruffles' en 'Smithii': dubbel tot drievoudig geveerd, kantachtig blad. Mooi maar gevoeliger voor uitdroging.
• Nephrolepis cordifolia 'Duffii': kleine, ronde blaadjes aan rechtopstaande veren.
• Nephrolepis obliterata 'Kimberley Queen': rechtopgaand, steviger en iets toleranter voor droge lucht.

Problemen herkennen

Bruine, ritselende blaadjes die massaal uitvallen: de grond is uitgedroogd of de lucht is te droog. Knip dode veren weg, houd de grond voortaan vochtig en verhoog de luchtvochtigheid. Gele veren aan de onderkant: oud blad of te natte grond. Bleek, flets blad: te veel zon of tekort aan voeding. Bruine puntjes op rijen onder het blad: sporen, geen probleem. Witte pluisjes in de bladoksels: wolluis. Gebruik geen olieachtige middelen, varens zijn daar gevoelig voor; spoel ze af en dep met een wattenstaafje.

Combineren en stylen

Een zwaardvaren hoort in een hangpot of op een hoge plantentafel, zodat de veren rondom kunnen vallen. Een rieten mand of een macramé-hanger past perfect bij de romantische uitstraling. Hij combineert goed met andere vochtminnende planten, zoals een Calathea, Fittonia of lepelplant: samen creëren ze een vochtiger microklimaat. Omdat de varen niet giftig is voor katten en honden, is hij een veilige keuze in een huis met dieren.

Op een pilaar of oude plantenstandaard komt de varen het best tot zijn recht, omdat de veren dan rondom vrij hangen. Draai hem af en toe, zodat hij aan alle kanten gelijkmatig vol blijft en niet aan de raamkant uitdunt.

Zwaardvaren door het jaar

Veelgemaakte fouten

• Laten uitdrogen. Deze plant herstelt slecht van een volledig uitgedroogde kluit. Controleer in warme periodes vaker en geef liever regelmatig kleinere hoeveelheden.
• Felle middagzon. Directe middagzon (zeker achter glas) geeft bruine, verbrande vlekken op het blad. Ochtend- of avondzon is meestal geen probleem.
• Een te grote pot. Een veel te grote pot houdt lang water vast. Verpot hooguit één maat groter (2 tot 5 cm breder) en altijd in een pot met afvoergat of een binnenpot.
• Droge verwarmingslucht. Bruine bladpunten en -randen ontstaan vaak in de winter. Zet de plant niet boven een radiator en verhoog de luchtvochtigheid met een schaal water of een luchtbevochtiger.

Kopen: waar let je op?

Kies bij het kopen van een zwaardvaren een plant met stevig, gaaf blad, zonder bruine vlekken of plakkerige plekken, en kijk onder de bladeren en in de bladoksels of er geen ongedierte zit. Een grote plant geeft direct effect, maar een kleinere plant went sneller aan jouw huis en groeit vaak verrassend snel door. Bestel je online, pak de plant direct uit, geef een lichte plek zonder felle zon en verpot pas na twee tot vier weken. In de categorie hang- en klimplanten vind je het actuele aanbod in verschillende maten.