Kamerplanten op vakantie: zo overleven ze twee weken (of langer) zonder jou

Je koffer is gepakt, het huis is opgeruimd, en dan valt je blik op de vensterbank. Wie gaat er de komende twee weken voor de planten zorgen? Een vriendelijke buurvrouw is goud waard, maar lang niet altijd beschikbaar. Gelukkig redden de meeste kamerplanten zich prima als je vooraf een paar dingen goed regelt. Met de juiste voorbereiding kom je thuis bij een vensterbank die er net zo groen bij staat als toen je vertrok.

Hoe lang kan een plant zonder water?

Dat verschilt enorm per soort, per seizoen en per pot. Een cactus in de winter kan twee maanden zonder water, een varen in een kleine terracotta pot in juli soms nog geen vijf dagen. Als vuistregel voor een gemiddeld Nederlands huis in de zomer:

Groep	Zonder hulp	Voorbeelden
Vetplanten en cactussen	3–6 weken	Aloë, Echeveria, jadeplant, olifantspoot
Planten met waterreserves	2–4 weken	Zamioculcas, Sansevieria, Hoya
Gemiddelde groene kamerplanten	7–12 dagen	Monstera, Ficus, pothos, Philodendron
Dorstige en dunbladige planten	3–6 dagen	Spathiphyllum, Calathea, varens, Fittonia

Planten met dikke bladeren, knollen of verdikte stammen hebben hun eigen watervoorraad. De Zamioculcas slaat water op in zijn wortelstokken, de olifantspoot in zijn opgezwollen stamvoet. Die kun je met een gerust hart een paar weken alleen laten. Wie vaak reist, doet er goed aan de collectie op te bouwen uit de makkelijke kamerplanten.

De week voor vertrek

Goede voorbereiding begint niet op de ochtend van vertrek. Loop een week van tevoren je planten na:

Controleer op ongedierte. Spint of wolluis die je nu over het hoofd ziet, heeft in twee weken vrij spel. Behandel de plant voor vertrek.
Verpot niet. Een net verpotte plant heeft beschadigde wortels en is extra kwetsbaar. Verpotten doe je na de vakantie.
Geef geen voeding meer. Voeding stimuleert groei, en groei vraagt water. Een plant die rustig aan doet, verbruikt minder.
Knip uitgebloeide bloemen en gele bladeren weg. Minder blad betekent minder verdamping en minder kans op schimmel.
Test je watergeefsysteem. Probeer het een paar dagen uit terwijl je nog thuis bent, zodat je weet of het werkt.

Verplaatsen: minder licht, minder dorst

De eenvoudigste truc is de planten tijdelijk een stukje van het raam af te zetten. In de volle zon op een vensterbank verbruikt een plant veel meer water dan op een meter of twee van het raam. Een plant die twee weken wat minder licht krijgt, groeit iets langzamer, maar dat is geen probleem. Een plant die uitdroogt, wel.

Zet de planten bij elkaar in een koelere kamer met indirect licht, bijvoorbeeld een slaapkamer op het noorden. Groeperen verhoogt de luchtvochtigheid rondom de planten, zodat ze minder verdampen. Laat de zonwering of vitrage dicht als je op het zuiden woont: binnen kan het in een zonnige week flink warm worden. Laat planten wel nooit in het donker staan; een kamer met gesloten gordijnen en rolluiken is voor twee weken te somber.

De badkuip-methode

Voor korte vakanties tot twee weken is dit de beproefde klassieker. Leg een oude handdoek of een paar lagen krantenpapier op de bodem van het bad of de douchebak en zet daar een laagje water van twee tot drie centimeter op. Zet de planten met hun kweekpot erop. De grond zuigt via de gaten in de pot langzaam water op. Zorg dat de badkamer een raam heeft, anders staan je planten twee weken in het donker.

Dezelfde aanpak werkt in het klein met een diepe schaal of een kweekbak met capillaire mat. Let op: planten die gevoelig zijn voor natte voeten, zoals vetplanten en cactussen, zet je níet in het bad. Die laat je gewoon droog op een lichte plek staan.

Watergeefsystemen die werken

Er zijn verschillende hulpmiddelen om water langzaam aan de pot af te geven. Elk heeft zijn eigen sterke punten.

Wiek of katoenen koord. Steek het ene uiteinde diep in de potgrond, laat het andere in een emmer of fles water hangen die iets hoger staat. Het koord zuigt water naar de grond. Goedkoop en effectief voor één tot drie weken; meerdere planten kunnen rond één emmer staan.
Waterbollen en kegels. Glazen bollen of terracotta kegels die je met water vult en in de grond steekt. Terracotta kegels geven het water geleidelijk af naar de grond eromheen en werken beter dan glazen bollen, die soms in een dag leeglopen.
Zelfwaterende potten. Potten met een waterreservoir in de bodem en een wiek of zuigkern. Ideaal voor wie vaak weg is; een goed gevuld reservoir overbrugt twee tot vier weken.
Druppelsystemen met timer. Een klein pompje met slangetjes en een timer, gevoed vanuit een jerrycan. Voor grote collecties of lange reizen de meest betrouwbare oplossing.

Welk systeem je ook kiest, één ding is belangrijker dan de rest: water mag nooit onderin de sierpot blijven staan. Haal planten tijdens je afwezigheid liever uit hun sierpotten zonder afvoergat en zet ze in een schotel, zodat je achteraf kunt zien hoeveel water er gebruikt is. Gebruik je een wiek of druppelsysteem bij planten in terracotta, houd er dan rekening mee dat terracotta zelf ook water verdampt en de grond dus sneller uitdroogt dan in een plastic kweekpot.

De ochtend van vertrek

Geef de planten op de dag dat je vertrekt grondig water, behalve de vetplanten en cactussen. Water geven betekent hier echt doordrenken: laat de pot volledig vollopen tot het water onderuit komt, of dompel de kweekpot een kwartier in een emmer. Laat daarna goed uitlekken, want planten die twee weken in een schotel water staan, krijgen wortelrot.

Leg op de grond een laagje mulch: kokosvezel, mos of kleine kiezels. Dat vermindert de verdamping aan het oppervlak aanzienlijk. Een doorzichtige plastic zak losjes over een kleine, dorstige plant als een Fittonia of jonge varen werkt als minikas; zorg dat de zak het blad niet raakt en zet de plant niet in de zon.

Lange reizen van drie weken of meer

Ga je langer weg, dan wordt het een ander verhaal. Badkuip en waterbollen houden het zelden langer dan twee weken vol, en de kans dat er onderweg iets misgaat, groeit met elke dag. Voor reizen van drie weken of meer zijn er drie realistische opties.

De eerste is een druppelsysteem met een groot reservoir. Een jerrycan van twintig liter met een klein pompje en een timer kan een collectie van tien tot vijftien planten vier weken of langer van water voorzien. Test het minstens een week van tevoren, stel het in op kleine porties en zet de planten in schotels of in de douchebak, zodat een lekkend slangetje geen schade aan je vloer geeft.

De tweede is zelfwaterende potten met een groot reservoir, eventueel aangevuld met waterkegels. Zet daar je dorstigste planten in en laat de rest op een koelere plek staan. De derde optie is gewoon de beste: regel een oppas die één keer per week langskomt. Met de voorbereiding uit dit artikel hoeft die maar een kwartier per bezoek te besteden, en ziet hij of zij ook meteen of er ergens iets misgaat.

Planten die je toch al weinig aandacht wilde geven, zoals vetplanten, cactussen en de olifantspoot, kunnen ook dan op een lichte plek gewoon droog blijven staan. Zij merken een maand afwezigheid nauwelijks op, zeker niet buiten de zomer.

Een plantenoppas instrueren

Heb je wel iemand die langskomt? Maak het die persoon makkelijk. Mensen die op planten passen, geven vaak te véél water in plaats van te weinig, uit angst dat er iets misgaat. Schrijf per plant op een briefje of etiket hoe vaak en hoeveel, bijvoorbeeld 'één glas per week' of 'niets geven'. Zet de planten die water nodig hebben bij elkaar en de rest apart. Leg uit dat een iets slappe Spathiphyllum binnen een uur weer rechtop staat na water geven, en dat de Sansevieria echt geen water hoeft.

Meer over het juiste giettempo per soort lees je in kamerplanten water geven; dat artikel is ook handig om door te sturen naar je oppas.

Vakantie in de winter

Ga je in de winter op reis, dan is het makkelijker. Planten groeien nauwelijks, verdampen minder en kunnen veel langer zonder water. Twee tot drie weken is voor de meeste soorten geen probleem. Let wel op de verwarming: zet de thermostaat niet lager dan 15 °C, want tropische planten als Calathea en Alocasia krijgen bij lagere temperaturen kouschade. Zet planten ook niet tegen een koude ruit. Meer daarover in kamerplanten in de winter.

Heb je de verwarming tijdens je afwezigheid laag gezet, laat het huis dan bij thuiskomst rustig opwarmen en geef pas water als de planten weer op temperatuur zijn. Koud water op koude wortels is precies de combinatie waar tropische planten slecht tegen kunnen.

Na thuiskomst

Kom je thuis bij een paar hangende planten? Geen paniek. Geef ze rustig water, bij voorkeur door de kweekpot in een emmer lauw water te dompelen tot er geen luchtbellen meer opstijgen, en laat goed uitlekken. Zet de plant daarna niet meteen in de felle zon. De meeste planten herstellen binnen een dag.

Bladeren die volledig verdroogd en bruin zijn, knip je weg; die komen niet meer terug. Wacht met voeding geven tot de plant weer nieuwe groei laat zien, en verpot pas na een paar weken. Zet de planten dan terug op hun vaste plek en geniet nog even na. Wie regelmatig reist en het zichzelf nog makkelijker wil maken, vindt bij de sterke kamerplanten soorten die zo'n afwezigheid nauwelijks opmerken.

Bijzondere gevallen: orchideeën, bonsai en hangplanten

De meeste tips voor kamerplanten op vakantie gaan uit van een gewone plant in potgrond. Een paar groepen vragen een eigen aanpak.

Orchideeën

Een Phalaenopsis in schors kan een week of twee prima zonder water, maar zet hem niet in de badkuip: de wortels mogen nooit in water blijven staan. Dompel hem op de dag van vertrek tien minuten onder, laat goed uitlekken en zet hem op een lichte plek uit de zon. Een schaal met kiezels en water onder de pot houdt de lucht rond de wortels iets vochtiger.

Bonsai

Bonsai is de lastigste groep, omdat de schaal ondiep is en de grond snel uitdroogt. Een binnenbonsai zoals de Ficus Ginseng houdt het in de zomer zelden langer dan vier tot vijf dagen vol zonder water. Zet de schaal op een bak met vochtige hydrokorrels, iets verder van het raam, en dek de grond af met wat mos. Voor langer dan een week is een oppas eigenlijk onmisbaar. Lees in beginnen met bonsai hoe je het gietritme van je boompje leert kennen, zodat je een oppas precies kunt uitleggen wat nodig is.

Hangplanten

Planten hoog in de kamer staan in de warmste lucht en drogen sneller uit dan planten op de vloer. Haal hangplanten voor vertrek naar beneden en zet ze bij de rest van de groep, of hang een fles met een wiek ernaast. Soorten met vlezig blad, zoals Hoya en Ceropegia, kunnen gerust blijven hangen.

Gevoelige soorten: Calathea en varens

Dunbladige planten hebben op vakantie niet alleen water nodig, maar ook vochtige lucht. Een Calathea die twee weken in een warme, droge kamer staat, krijgt bruine randen, ook als de grond vochtig blijft. Zet zulke planten in de badkuip of de douchebak bij elkaar: daar is de lucht vochtiger en het licht zachter. Hoe je de lucht rond je planten op peil houdt, staat in luchtvochtigheid voor kamerplanten.

Balkon en terras tijdens de vakantie

Planten buiten in pot hebben het in de zomer zwaarder dan kamerplanten. Zon en wind drogen een pot op het zuiden soms binnen een dag uit. Zet potten voor vertrek bij elkaar in de schaduw, bij voorkeur tegen een muur op het noorden of oosten, en zet ze in een schotel of een kuip met een laagje water. Buiten mag dat voor korte tijd wel, omdat de verdamping zo hoog is. Grote kuipplanten kun je beter van een druppelsysteem met timer op de buitenkraan voorzien. Meer over water geven in pot lees je in balkon en terras in pot, en soorten die tegen een stootje kunnen vind je in de gids winterharde kuipplanten.

Een collectie die tegen afwezigheid kan

Wie vaak reist, kan de collectie zo samenstellen dat vakanties nauwelijks voorbereiding vragen. Planten met waterreserves vormen dan de basis, aangevuld met een paar dorstige soorten in zelfwaterende potten. Een groep vetplanten en cactussen op een zonnige vensterbank kan zelfs een maand alleen zijn. Kijk voor zulke soorten bij vetplanten en cactussen en de gids vetplanten voor beginners.

Een korte checklist voor vertrek

Een week vooraf: ongedierte controleren, geen voeding meer, systeem testen.
Twee dagen vooraf: planten groeperen op een koelere, lichte plek uit de zon.
Dag van vertrek: grondig water geven en laten uitlekken, mulch op de grond, waterbollen of wieken plaatsen.
Vetplanten, cactussen en orchideeën: niet in het bad, wel licht en droog laten staan.
Oppas: briefjes per plant en de sleutel van de buitenkraan.

Veelgestelde vragen

Hoe lang kunnen kamerplanten zonder water op vakantie?

De meeste groene kamerplanten redden het in de zomer zeven tot twaalf dagen, vetplanten drie tot zes weken en dunbladige soorten slechts enkele dagen. In de winter is dat ruim langer.

Werken plastic flessen ondersteboven in de grond?

Soms, maar ze lopen vaak in een paar uur leeg. Een terracotta kegel op de fles of een wiek geeft het water veel gelijkmatiger af.

Kan ik planten in de zomer bij de buren zetten?

Dat kan, als de plek vergelijkbaar licht en warm is. Een plant die ineens in de volle zon staat, kan verbranden, dus kies liever een plek met indirect licht.

Moet ik de gordijnen dichtdoen tijdens de vakantie?

Vitrage of een lichte zonwering op het zuiden helpt tegen oververhitting. Volledig verduisteren is af te raden, want planten hebben ook tijdens je afwezigheid licht nodig.